Röportaj: Hayat Kurtaran Cömertlik

15 minutes, 16 seconds Read
Paylaşın

Günümüzde pek çok kişinin yeterli bilgi sahibi olmadığı ama sağlık alanında “en önemli” konuların başında gelen organ nakli ile ilgili çalışmalara gerçekten gönül vermiş, fedakarca çalışan insanlara şahit oluyoruz.
Bunlardan biri de Diyarbakır Gazi Yaşargil Eğitim Araştırma Hastanesi Organ nakli koordinatörü Mansur İnalcan.
Kendisi ile organ naklini konuştuk.

Mansur bey, 11 Yıldır Organ nakli koordinatörlüğü yapıyorsunuz, bu görev için özel eğitim aşamaları nelerdir?
Sağlık Bakanlığının açtığı sertifika eğitiminde 1 ay teorik ve pratik çalışma sonunda gerçekleşen sınavdan sonra üç beyin ölümü ve bir donör bağışı sertifikasyon belgesini almaya hak kazandım.

Organ nakli birimi kurmak için gerekli olan şartlar nedir?
Ruhsat ve faaliyet izni verilen özel ve kamu hastanelerinde organ nakli merkezi açılabiliyor. Bu birimde çalşan doktor ve hemşirelerin bu konuda eğitim alması gerekiyor.

Eğitim aşamalarında beyin ölümü dediniz. Beyin ölümü neye göre karar veriliyor?
Deklerasyon için nörolog, beyin cerrahi uzmanı, yoğum bakım uzmanından oluşan bir ekip ile radyoloji, apne testi ve ağrılı uyaru olmadığına dair yapılan tetkikler sonucu karar verilen nihai bir son.

Beyin ölümü gerçekleşen hastanın organ nakli bağışında öncelik kimlere veriliyor?
Öncelik ailede organ yetmeliği olan 4. dereceye kadar akrabalık bağı olan ve kan uyumunda tespit edilen kişiye verilir.

Doku ve organ nakli nedir?
Organ Nakli, günümüzde başka hiçbir tıbbi çözüm olmadığı için, bir insanın organ ya da dokularının ihtiyacı olan başka bir insana, tedavi amacıyla nakledilmesi işlemidir. Nakil ameliyatla ya da çeşitli tıbbi yöntemlerle yapılır. Bu sayede ölümcül durumdaki ya da beden işlevlerinin bir kısmını yerine getiremeyen hastanın sağlıklı bir yaşama kavuşması sağlanır.

Hangi doku ve organlar için nakil yapılabilir?
Böbrek, karaciğer, kalp, akciğer, pankreas organ nakillerine, kornea, kan, kemik iliği, ince barsak ve pankreasın insülin salgılayan hücreleri de doku nakline örneklerdir.

Kadavra nedir?
Beyin ölümü gelişmiş ve yakınları tarafından organları bağışlanmış kişilere denir.

Kadavra listesine kayıt olmak ne demektir?
Bağışlanan organlar nakil merkezlerine kayıtlı hastalara nakledilebilmektedir. Bu nedenle organ yetmezliği olan kişilerin mutlaka bir nakil merkezine başvurması gerekir. Aksi taktirde organlarda tam uyum olsa bile nakil olma şansı yoktur. Organ nakli merkezleri, kendisine başvuran her hastayı ulusal organ ve doku nakli merkezine bildirmekle yükümlüdür. Ulusal listeye tek bir merkezden girebilirsiniz, ancak istediğiniz zaman girdiğiniz merkezi değiştirebilirsiniz.

Canlı veya kadavra vericilerden transplantasyon yapılacak adayların hazırlıkları arasında bir fark var mıdır?
Hazırlık aşamasında bir fark yoktur. Ancak kadavradan nakil hazırlığı yapılan hastalar için organın ne zaman bulunacağı belli değildir. Zaman ilerledikçe daha önce yapılmış olan muayene ve bazı laboratuvar incelemelerinde değişiklikler olabilir. Bu nedenle kadavra organ bekleme listesindeki hastaların belli aralıklarla, muayene ve laboratuvar incelemelerinin tekrarlanması gerekir. Özet olarak; kadavra organ bekleyen hastalar ameliyata her an hazır durumda olmalıdır.

Transplantasyon adayı hastaların kendi böbreklerine herhangi bir müdahale yapılır mı?
Hastaların kendi böbreklerine genellikle müdahale yapılmaz. Aslında bu durum hastanın böbrek yetmezliğine sebep olan hastalığı ve hastanın genel durumu ile ilişkilidir. Böbrek kaynaklı inatçı hipertansiyon varlığında, böbreklerde sık ve tedaviye dirençli enfeksiyon gelişiyor ise, idrarın mesaneden böbreğe taşması(vezikoüreteral reflü) durumunda, çok büyük kistik böbrekler söz konusu ise, makroskopik hematüri(idrardan kan gelmesi) şikayeti oluyorsa, hastalıklı böbrekler çıkartılabilir. Bu ameliyat, organ naklinden 1 ay önce veya organ nakli sırasında yapılabilmektedir.

Kadavra organ listesine kayıtlı hastalar için bekleme süresi ne kadardır?
Bu konuda net bir süre vermek mümkün değildir. Kadavra organların dağıtımı ulusal organ ve doku nakli koordinasyon merkezi tarafından belirli kriterlere göre yapılmaktadır. Bazen yeni kayıt olmuş bir hastaya hemen organ bulunabilmekte bazen kadavra sırasında yıllarca beklenebilmektedir.

Kadavra organ bulunduğunda hastalara nasıl haber verilir?
Kadavra organ listesine kayıt yaptırdığınızda hastanemiz otomasyon sistemine sizin ve yakınlarınızın telefonları kayıt edilmekte, uygun bir organ çıktığı zaman size telefon ile haber verilmek suretiyle ivedilikle hastaneye gelmeniz istenecektir. Bu sebepten telefon numaranızdaki değişiklik durumunda hastaneye haber vermeniz acil durumlarda size ulaşmamızı kolaylaştıracaktır.

Organ bulunduğu haberi ile transplantasyon ünitesine çağrılmanız mutlaka nakilin size yapılacağı anlamına mı gelir?
Bir kadavradan elde edilen organlar için ulusal organ ve doku nakli koordinasyon merkezi tarafından nakil yapılacak hastalar belirlenmektedir. Hasta isimleri hastanemize bildirildikten sonra merkezimize çağrılıp, fizik muayene ve acil laboratuvarı incelemeleri sonucunda, hastanemiz hekimlerinden oluşan bir kurul tarafından karar verilmekte ve durumu en uygun olan hasta/hastalara organlar nakledilmektedir. Nakil yapılmayan hastalara ve koordinasyon merkezine bunun nedenleri açıklanır ve hastalar evlerine gönderilir.

Organ naklinin dini yönden sakıncası var mı?
Organ bağışının dini yönden sakıncası yoktur. Semavi dinlerin çoğu organ bağışını onaylamakta ve desteklemektedir. Türkiye’de Prof. Dr. Mehmet Haberal’ın yaptığı girişimler neticesinde Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, 3.3.1980 tarih ve 396/13 sayılı kararı ile organ naklinin caiz olduğunu açıklamıştır. Bu karara göre; Zaruret halinin bulunması, yani hastanın hayatını veya hayati bir organını kurtarmak için bundan başka çarenin olmadığının mesleki ehliyet edilmesi, hastalığın bu yolla tedavi edileceğine ilişkin doktor kararının olması, doku ve organı alınacak kişinin bu işlemin yapılmış olduğu sırada ölmüş olması, organ veya dokusu alınacak kişinin sağlığında buna izin vermiş olması veya hayatta iken aksine bir beyanı olmamak şartıyla yakınlarının rızasının sağlanması, alınacak organ veya doku karşılığında hiçbir şekilde ücret alınmaması, tedavisi yapılacak hastanın da kendisine yapılacak olan bu nakle razı olması gerektiği belirtilmektedir. Yine aynı kararda “organınızı vereceğiniz kişi yaptığı iyilik ve fenalıklardan kendisi sorumludur” denilmektedir.

Canlıdan canlıya organ nakli ne demektir?
Yaşayan bir insanın böbreklerinden birini veya karaciğerinin bir kısmını nakil ihtiyacı olan bir hastaya vermesidir.

Kimler böbrek vericisi olabilir?
18 yaşını dolduran herkes verici olabilir. Verici olan kişinin eşi de bu konuda gönüllü olmalıdır. Herhangi bir organını bağışlamak isteyen kişi dikkatli bir şekilde fizik muayene ve tetkikler ile değerlendirilir. Ancak sağlıklı olduğu belirlenen kimselerin böbrek bağışlaması uygundur.

Böbreğini veren kişinin ileride diyalize girme riski artar mı?
Düşünülenin aksine böbrek bağışlayan kişilerde böbrek yetmezliği gelişmesi riski artmaz. Bu durum 50 yıldır böbreğini bağışlamış olan yüz binlerce vericinin takibi sonucunda kesin olarak ortaya konmuştur. Canlı organ naklinde en önemli ana prensip; hiçbir sağlık problemi olmayan ve gönüllü olarak bir yakınına hayat kazandırmak için önemli bir fedakarlık yapan böbrek vericisinin zarar görmemesi üzerine kurulmuştur.

Canlı verici adaylarım olmasına rağmen kadavra listesine girmek istiyorum, mümkün mü?
Kadavra listesine kayıt yaptırmanız mümkün. Ancak vericiniz var ise listede uzun yıllar beklememek ve daha başarılı, uzun yıllar çalışan bir organ nakli olabilmek için canlıdan nakil daha uygun bir seçenektir. Kadavra listesinde bekleyen çok hasta olduğu göz önünde tutulursa canlıdan nakil olma şansı olmayan hastalara kadavra nakli önerilmelidir.

Kan gurubu ve doku gurubu uyumu gerekir mi?
Kan gurubu uyumu gerekir. AB Rh(+) genel alıcı, 0Rh(-) ise genel vericidir. Örnek olarak A Rh(+) bir alıcı; 0 Rh(+), 0 Rh(-), A Rh(+), A Rh(-) vericilerden böbrek alabilir. Doku uyumu mutlak şart değildir. Ancak doku uyumu ne kadar fazla olursa sonuçlarında o kadar başarılı olduğu gösterilmiştir.
Karaciğer nakli için doku grubu önemli değildir. Sadece kan grubu uyumu gereklidir.

Nakilden sonra ne kadar süre ilaç kullanmam gerekir?
Nakil yapılan hastalarda, ameliyat sonrasında doku reddi gelişmesini önlemek için bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar(immünsüpresif ilaçlar) başlanır. Bu ilaçların genellikle ömür boyu kullanılması gerekmektedir.

Organ Bağışı Nedir, Nasıl Gerçekleştirilir

Organ bağışı, kişilerin hayatta iken özgür iradeleriyle, kendilerine beyin ölümü tanısının konması sonrasında, başka hastalıkların tedavilerde kullanılması amacı ile organlarının bağışlanması ve belgelendirilmesi sürecidir. Organ bağışının olabilmesi için,

– Organ bağışı yapan kişinin yoğun bakım ünitesinde olması,

– Beyin ölümü kararı olması gerekir.

Bu iki şartın bir arada gerçekleşmesi, her zaman olabilecek bir durum değildir. Ancak diğer ölüm durumlarında ise organlar kullanılamaz. Yani bağış yapılmış olsa bile, organlar başkalarına nakledilemez.

Günümüzde hastalıkların artması ve tedavi yöntemlerin gelişmesi ile organ bağışı ile tedavi olunması süreçleri de ilerlemiştir. Ancak organ bağışının az olması, birçok hastanın organ bağışı beklerken tedavi olamamasına ve en kötü durumun yani ölümün gerçekleşmesine neden olmaktadır.

Ülkemizde organ bağışı yapabilmek için bazı şartlar gerekir. Şöyle ki;

– 18 yaşını doldurmuş olan,

– Akli dengesi yerinde olan, herkes, 2238 sayılı kanuna göre organlarının bir bölümünü ya da tamamını bağışlayabilir.

Ancak organ bağışı ile verilen bağış kartı bulunması durumunda dahi, beyin ölümü gerçekleşen ve bağış yapan kişinin ailesinden yeniden izin alınır. Bu sebeple, organ bağışı yapan kişilerin ailelerine organ bağışı yapmak istediklerini ya da yaptıklarını söylemeleri önemlidir. Organ bağışı yapan ancak sonrasında karar değiştiren kişilerin bağış kartını imha etmeleri ve ailelerine bağış yapmaktan vazgeçtiklerini söylemeleri ise yeterlidir.

Organ Nakli Nedir?
Organ nakli, görevini yerine getiremeyecek kadar hasta ya da hasarlı veya bedene zararlı hale gelen organın/organların yerine yenisinin ve sağlamının değiştirilmesi işlemine verilen isimdir. Organ naklinde iki verici yani donör kaynağı vardır. Bunlardan birincisi, canlı vericidir. Bu kişiler genel olarak organ nakli yapılacak kişinin dördüncü dereceye kadar kendisinin veya eşinin akrabalarıdır. İkinci verici ise ölü yani kadavra vericidir. Bunlar, hastanelerin yoğun bakım ünitelerinde beyin ölümü gerçekleşen kişilerdir.

Günümüzde organ nakli için vericilerin yaklaşık olarak % 80’i canlı ve % 20’si ise ölü yani kadavra verici kaynaklıdır. Bu oran, böbrek nakillerine göre çıkarılır. Çünkü karaciğer nakli bekleyen hastalara, canlı vericiden nakil yapılması şansı çok düşük bir ihtimalken, kalp ya da diğer organlarda ise canlı verici kaynağı bulunması şansı yoktur. Bu organları hasta olan kişiler, kadavradan organ bağışı yapılmaz ise, organ bağışı bekleme listelerinde beklerken, hayatlarını kaybetmektedirler.

Organ Bağışı / Nakli İçin Bilgilendirme Önemlidir
Ülkemizde Sağlık Bakanlığı ve hastanelerin organ nakli bölümleri her geçen gün daha etkin şekilde çalışarak, bu konuda halkın bilinçlendirilmesi yönünde çalışmalar yapmaktadırlar. Düşünüldüğünün aksine yoğun bakım ünitelerinde beyin ölümü vakaları az değildir. Ancak yeteri kadar organ bağışı olamamaktadır. Bunun ana sebeplerinden bir tanesi de, ailelerin organ bağışı hakkında bilgilerinin olmaması ve olası böyle bir durum hakkında daha önce düşünmemiş olmalarıdır.

Organ naklini anlamak için, ilk ve önemli adım beyin ölümünün ne anlama geldiğini anlamaktır. Fizyolojik olarak, beynin vücuttan ayrılması olayına beyin ölümü denilir. Bu durumda beyin fonksiyonları geri dönülemez şekilde kaybolur. Beyne kan gitmez. Böyle bir durumda solunum ve kalp fonksiyonları sadece yoğun bakım ünitelerinde yer alan cihazlar yardımı ile yapay olarak gerçekleştirilir. Ancak bu cihazlar beyin fonksiyonlarını yapay olarak yerine getiremezler. Kişiler, ancak beyinleri öldüğünde ölü olarak kabul edilir.

Çoğu zaman beyin ölümü ve bitkisel hayat kavramı birbiri ile karıştırılır. Bitkisel hayat kavramını küçük bir örnek ile açıklayabiliriz. Mesela, iki çiçekten birini kırarak vazoya koyalım, bir diğerini ise yeniden toprağa gömelim. Toprağa gömdüğümüz çiçek iyi bakıldığı taktide yeniden canlanabilir, bu duruma bitkisel hayat diyebiliriz. Ancak vazoya koyulan çiçek belirli bir süre sonra kuruyup yok olacaktır. Yani yeniden canlanması ihtimali hiç yoktur. Bu da beyin ölümüdür.
Organ Bağışıyla Alakalı Yanlış Bilinenler

Organ bağışı için doğru bilgilendirme çok önemlidir. Çünkü günümüzde organ bağışı yapan ve bağış kartlarını yanında taşıyan kişiler herhangi bir kaza durumunda, organları için ölüme terk edileceklerini düşünmektedirler Bu yanlış bilinen ve bağışların azalmasına neden olan bir durumdur.

Organ nakli için beyin ölümü şarttır. Organ nakli yapılması için konusunda uzman ekipler gerekir. Bu da tam teşekküllü bir hastane ortamında olmalıdır. Yoğun bakım ünitelerinde beyin ölümü gerçekleşen hastalar, cihazlar vasıtası ile bir süre daha hayatta tutulur. Bu süreçte ailenin onayı alınır, bu onay kişinin organ bağışı kartı olsa bile zorunlu bir durumdur.

Beyin ölümüne karar verilmesi de bazı şartlara bağlıdır. Beyin ölümünün tespiti, yoğun bakım ünitelerinin olduğu hastanelerde ve iki dalda uzman doktorlar tarafından yapılır. Organ bağış kartı olan bir kişi kaza yaptığında beyin ölümünün tespiti için en teşekküllü hastanelere taşınması bile gerekebilir.
Organ Bağışı Caiz Midir?
Diyanet İşleri Bakanlığı’na bağlı Din İşleri Yüksek Kurulu tarafında 06.03.1980 tarihli ve 396 sayılı karar ile organ naklinin caiz olduğu bildirilmiştir. Aynı kurul tarafından, organ bağışlamanın bir insana yapılacak en büyük yardım olduğu da tanımlanmıştır.

Kur’an-ı Kerim’de de bu konuda bir ayet bulunur. Maide Suresinin 32. ayetinde, bir kimseye hayat veren kişinin, sanki bütün insanlara hayat vermişçesine sevap kazandığı şeklinde bir bölümde vardır. Sadece İslamiyet’te değil, tüm dinlerde organ bağışı ile ilgili buna benzer şekilde kararlar yer alır. İslam dini, özellikle bedenin selametini ve sıhhatinin korunmasını emreder. Ayrıca din âlimleri organ naklinde din, dil ve ırk gözetilmediğini de belirtirler.

Alınan Organlar Kime Nakledir?
Organ nakli ile ilgili biline bir diğer yanlış durum ise, bağışlanan organların torpili ya da tanıdığı olan kişilere olacağı yönündedir. Bu konu tamamen yanlış bilinen ve gene organ bağışının yapılmasını azaltan bir durumdur. Organ nakli konusunda birine ya da birilerine asla öncelik tanınmaz, tanınamaz. Sağlık Bakanlığı’na bağlı bulunan ve Ankara’da bulunan Ulusal Koordinasyon Merkezi’nde organ alacak hastaların listesi bulunur. Bu liste;
– Tıbbi aciliyet durumu,
– Kan grubu,
– Doku grubu uyumu,
– Yaş boy ve kilo gibi kriterlere göre belirlenir.
Organ alacak hastalar listesinde ırk, din veya fakirlik – zenginlik gibi ayrımlar asla yapılmaz.
Ekonomik durumu kötü olan birçok kişi, bağışlanan organların satıldığını da düşünmektedir. Bu imkânsız bir durumdur. Çünkü beyin ölümü gerçekleşen kişinin dokusunun kime uyacağı, önceden bilinmez. Bu sadece, Ulusal Koordinasyon Merkezi listesi ile beyin ölümü gerçekleşen kişinin karşılaştırılması sonucu belirlenebilir. Ayrıca gerektiğinde ailenin talep etmesi halinde organ bağışında gizlilik garantisi de verilir. Gizlilik durumunda, bu süreçte yer alan herkes uyarılır.

Organların alınması, ameliyatına koşullarına ve cerrahi ekipler tarafında gerçekleştirilir. Organları alınan kişinin bedeni, aileye vücut bütünlüğü bozulmadan gizli dikişiler ile ciltteki yaralar kapatılarak teslim edilir. Çünkü o beden çok önemlidir.

Peki meslek hayatınızda sizi etkileyen bir olay oldu mu?
16 yaşında ateşli silah yaralanması sonucu beyin ölümü gerçekleşen bir genç kızın tüm organlarını bağışlamasını unutmadım.

Nasıl ikna ettiniz?
Etkisinde kaldığım kısmı da bu zaten ağabeyi ailesinin tüm baskılarına ve kızkardeşinin bu şekilde ölümünün acısına rağmen bütün organlarını bağışladı.

Mansur bey sağlık camiasının her bireyinin görevi kutsal. Her bireyin ayrı ayrı büyük sorumlulukları var. Fakat hayata tutunmada bu kadar önemli bir husus olan nakil konusunda sizin ayrı bir yükünüz var. Başarılı çalışmalarınızın devamını dileyerek zaman ayırdığınız için teşekkür ederiz.

Ben teşekkür ederim,  unutulmamalıdır ki, organ bağışının amacı hayat kurtarmaktır. Bu açıdan halkın bilinçlendirilmesi ve duyarlılığının artırılması önemlidir. Organ bağışı, ihtiyacı olana hayat bahşetmektir. Hayat kurtarmak için organ bağışı yapmak ve çevremizdeki insanları bu konuda bilinçlendirmek gerekir.

Benzer Haberler

Bir yanıt yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir